Podczas ostatniego seminarium w 2025 roku czytaliśmy i omawialiśmy tekst Elizabeth Benjamin z Coventry University, w którym autorka wprowadza odrębną kategorię nonuments. Odwołując się do swoich badań prowadzonych we Francji, Benjamin konstruuje typologię nonuments, czyli kontrowersyjnych pomników, które różnią się stopniem zachowania”.

Poświęciliśmy znaczną część czasu na wnikliwe omówienie propozycji Benjamin oraz na zastanowienie się, w jaki sposób jej typologia odnosi się do zagadnień recyklingu, które są również kluczowe dla naszych własnych badań. Dyskusja ta była elementem szerszego wysiłku zmierzającego do doprecyzowania roboczej definicji recyklingu.

W trakcie seminarium zastanawialiśmy się także nad tym, jakie rodzaje nonuments można odnaleźć w ramach naszych własnych badań terenowych. Każda z osób wybrała i zaprezentowała przykład nonumentu napotkanego w swojej pracy badawczej, którym teraz chcielibyśmy się z Państwem podzielić.

Magdalena: Fotografia przedstawia miejsce dawnego kościoła protestanckiego w Libercu, dawniej niemieckim Reichenbergu, otoczone drzewami. W centrum znajdują się ławki oraz niski mur porośnięty krzewami, który może symbolizować fasadę kościoła. Obecnie na tym terenie znajduje się park oraz plac zabaw dla dzieci. Byłby to przykład „zrujnowanego” nonumentu.
Karina: Ratusz w Libercu, dawniej niemieckim Reichenbergu, został zbudowany w latach 80. XIX wieku jako symbol potęgi gospodarczej Niemców czeskich w rozwijającym się ośrodku przemysłowym. Architektura nawiązuje do stylu renesansu saskiego, aby dodatkowo podkreślić niemiecki charakter budynku, miasta i regionu. Ratusz, podobnie jak wszystkie instytucje miejskie, zaczął być użytkowany przez nową, etnicznie czeską administrację miejską. Według Benjamin jednym z typów nonuments są obiekty „przeformułowane” (reframed), czyli takie, w których pierwotna struktura zostaje zachowana, lecz zmienia się jej funkcja lub znaczenie. W tym sensie wszystkie pomniki w regionach powojennych wysiedleń mogą być uznane za nonuments, ponieważ zmiana kulturowa i polityczna była na tyle radykalna, że zachwiała znaczeniem wszystkich instytucji publicznych.
Karolina: Czasami nonuments można odnaleźć we wnętrzach budynków, jak w przypadku tego filaru z niemiecką inskrypcją w jednej ze szkół w Wałczu, dawniej niemieckim mieście Deutsch Krone. Umieszczanie takich napisów w szkołach było powszechną praktyką i miało zachęcać uczniów do postępowania zgodnie z ówczesnymi normami społecznymi. Ta konkretna inskrypcja wychwala pracę jako najwyższą wartość. Po 1945 roku napis został zamalowany. W późniejszym okresie został odnowiony i „przeformułowany” (reframed) — jak określa się jeden z typów nonuments — nie jako symbol niemieckiej wrogości, lecz jako element wielowarstwowego dziedzictwa miasta.
Michal: Jest to pomnik upamiętniający mieszkańców Handlovej poległych podczas I wojny światowej (miasto było wówczas znane również jako Krickerhau). Został wzniesiony w 1923 roku na rynku w Handlovej, skąd w połowie lat 50. XX wieku został usunięty. Rzekomo zniszczony, zalegał na miejscowym cmentarzu aż do drugiej połowy lat 60., kiedy to wzniesiono tam nowy monument — Pomnik Ofiar Strajku w Handlovej z 1918 roku oraz Ofiar II wojny światowej. Uszkodzony pomnik z okresu I wojny światowej został następnie „dołączony” do tylnej części nowego monumentu, który spełnia kilka kategorii nonuments: odrzucony, usunięty, przekształcony lub odbudowany.