Podczas naszego regularnego seminarium zespołowego w marcu obejrzeliśmy i omówiliśmy film Złoto z 1961 roku w reżyserii Wojciecha Jerzego Hasa. Wybraliśmy ten film, ponieważ porusza wiele tematów zbieżnych z naszymi zainteresowaniami badawczymi. Fabuła śledzi losy młodego mężczyzny, granego przez Władysława Kowalskiego, który poszukuje szczęścia i schronienia w powojennej Bogatyni. Położona w południowo-zachodnim krańcu Polski, przy granicy z Niemcami i Czechami, Bogatynia jest ukształtowana przez wysiedlenie Niemców oraz historię górnictwa węgla. W związku z tym film stanowi portret rodzącego się społeczeństwa powojennego oraz socjalistycznej industrializacji. Choć Złoto nie należy do najbardziej cenionych dzieł Hasa, uznaliśmy je za wartościowe do analizy z perspektywy hauntologicznej. Film wielokrotnie podkreśla, że wszystkie postaci są nowoprzybyłymi w miejscu pełnym wyraźnych śladów niemieckiej materialności, jednak przyczyny tej „nowości” pozostają niewyjaśnione. Główny bohater, wraz z innymi postaciami, poszukuje złota i skarbów, które symbolizują zarówno aspiracje materialne, jak i tęsknotę za nowym życiem, o jakim marzono w powojennej Polsce.

Kadr z filmu Złoto. Krajobraz odkrywkowej kopalni węgla stanowi silny element wizualny filmu.

Kadr z filmu Złoto. Film został nakręcony w Bogatyni, gdzie na początku lat 60. XX wieku wciąż widoczne były ślady niemieckiej przeszłości.

Pod koniec marca w siedzibie Ambasady Republiki Słowackiej w Berlinie odbył się wieczór tematyczny poświęcony projektowi Europejskiej Stolicy Kultury Trenčín 2026. Wydarzenie, zorganizowane przez Instytut Słowacki w Berlinie we współpracy z Deutsches Kulturforum östliches Europa, zaoferowało różnorodny program skupiony na historii, pamięci kulturowej oraz współczesnych interpretacjach miasta i jego regionu.

Program wieczoru został podzielony na kilka bloków tematycznych. Szczególną uwagę poświęcono dziedzictwu żydowskiemu – historię synagogi w Trenčínie przedstawiono w szerszym kontekście dziejów społeczności żydowskiej na Słowacji. Silny wymiar osobisty wniosła Eva Umlauf, która podzieliła się wspomnieniami z dzieciństwa spędzonego w Trenčínie oraz doświadczeniem osoby ocalałej z Holokaustu. Część literacka dotyczyła współczesnych utworów związanych z miastem, a oprawa muzyczna wzbogaciła atmosferę wydarzenia i podkreśliła jego wielokulturowy charakter.

Część historyczna wieczoru koncentrowała się następnie na słowacko-niemieckim dziedzictwie kulturowym w regionie. W tym kontekście nasz badacz, Michal Korhel, przedstawił zagadnienie niemieckiego osadnictwa w tzw. regionie Hauerland, wykorzystując miasto Handlová i jego okolice jako studium przypadku. Prezentacja opierała się na jego badaniach terenowych i ukazywała ślady niemieckiego dziedzictwa w regionie, a także współczesne formy jego upamiętniania i reinterpretacji. W swoim wystąpieniu Michal podkreślił ambiwalentny charakter tego dziedzictwa, które oscyluje między historyczną ciągłością a nieciągłością ukształtowaną przez powojenne przemiany. Na zakończenie zaznaczył, że niemieckiego dziedzictwa nie należy postrzegać wyłącznie jako zamkniętego rozdziału przeszłości, lecz jako dynamiczny element teraźniejszości.

Po prezentacji Michal wziął udział w dyskusji z Brunhilde Reitmeier-Zwick, federalną przewodniczącą Związku Niemców Karpackich w Niemczech. Wspólnie poruszyli szersze kwestie związane z ochroną dziedzictwa kulturowego, tożsamością oraz międzypokoleniowym przekazywaniem pamięci w kontekście społeczności Niemców karpackich. Dyskusja podkreśliła znaczenie dialogu między badaniami historycznymi a perspektywą osób, które aktywnie podtrzymują tę tradycję.

W swoim najnowszym wpisie na blogu Karolina Ćwiek-Rogalska zastanawia się, jak pozornie odległe regiony mogą ujawniać zaskakująco podobne wzorce historyczne. Wykorzystując Niceę jako studium przypadku pokazuje, że zmieniające się granice, wielowarstwowe tożsamości oraz doświadczenia po przesiedleniach, często kojarzone z Europą Środkowo-Wschodnią, kształtują również niektóre części Europy Zachodniej.

Łącząc refleksję z podróży z naukową analizą, autorka zachęca czytelników do ponownego przemyślenia tego, co uznajemy za „wyjątkowe” w historii Europy oraz do wyjścia poza utarte ramy regionalne.

Link do wpisu na blogu znajdą Państwo tutaj.

Marcowy numer czeskiego magazynu kulturalnego „A2” poświęcony jest regionowi Sudetów i zawiera wywiad z naszą badaczką, Kariną Hoření. W rozmowie Karina podzieliła się wnioskami z naszego projektu Spectral Recycling oraz rozmawiała z dziennikarką Alžbětą Medkovą o powszechnych stereotypach dotyczących czeskich terenów pohraničí. Omówiły rozpowszechnione przekonanie, że mieszkańcy pohraničí są „bez korzeni”. Karina wyjaśniła, że taki pogląd zakłada, iż region nie zmienił się od 1945 roku oraz że nawet trzecie pokolenie „nowych” mieszkańców nie jest w stanie zbudować więzi z miejscem, w którym dorastało. Zwróciła również uwagę na to, że przekonanie to opiera się na wyidealizowanym obrazie innych regionów Czech i ich społeczności. Aby pokazać, jak mieszkańcy pogranicza tworzą silne więzi ze swoimi domami, przytoczyła fragmenty wywiadów, w których rozmówcy opisywali głębokie emocjonalne, fizyczne i przestrzenne związki z tym obszarem.

Link do wywiadu znajdą Państwo tutaj.