W tym wpisie na blogu Michal Korhel analizuje Marsz Wdzięczności poświęcony Słowackiemu Powstaniu Narodowemu jako współczesnej formie upamiętnienia, łączącej fizyczne uczestnictwo z zapośredniczoną pamięcią. Opierając się na obserwacji uczestniczącej oraz nieformalnych rozmowach z uczestnikami, zastanawia się nad tym, w jaki sposób wędrówka przez historycznie znaczące krajobrazy może sprzyjać kształtowaniu się pamięci doświadczeniowej. Jednocześnie ten wymiar pamięci często pozostaje subtelny i niewyrażony wprost.

Michal wskazuje na napięcie między bezpośrednim, przeżywanym doświadczeniem a symbolicznymi ramami, które próbują nadać wydarzeniu jednoznaczne znaczenie upamiętniające. Sugeruje, że znaczenie marszu ujawnia się raczej z perspektywy czasu, o ile w ogóle się ujawnia, niż w pełni realizuje się w momencie samego uczestnictwa.

Link do wpisu na blogu można znaleźć tutaj.

W lutym nasz zespół miał przyjemność zorganizować seminarium z udziałem Brett Ashley Kaplan, profesorki oraz badaczki Conrad Humanities Scholar in the Program in Comparative and World Literature na University of Illinois Urbana-Champaign, gdzie kieruje Inicjatywą Badań nad Holokaustem, Ludobójstwem i Pamięcią. Podczas seminarium nasza gościni zaprezentowała nie tylko część swoich badań, lecz także podzieliła się refleksjami na temat procesu twórczego stojącego za jej najnowszą książką poświęconą dziś już nieistniejącej wsi Seneca Village, która w XIX wieku znajdowała się na terenie dzisiejszego Central Park w New York City.

Wspólnie zastanawialiśmy się nad tym, czym właściwie jest „nawiedzenie” — czy należy je rozumieć wyłącznie jako cechę związaną z postaciami („ludzkimi” duchami), czy też może ono dotyczyć również przedmiotów. Pytanie to wybrzmiało szczególnie mocno w kontekście naszego projektu, który bada sprawczość rzeczy oraz materialne ślady przeszłości. Rozmowa rozszerzyła się następnie na kwestię pamięci związanej z konkretnymi przestrzeniami – w jaki sposób ujawnianie nowych informacji o przeszłości wpływa na współczesne społeczności i jakie reakcje może wywoływać. Zastanawialiśmy się również nad różnicami między pracą pisarzy i badaczy – nad tym, jak obie grupy gromadzą i interpretują dane, konstruują narracje oraz łączą fakty z wyobraźnią.

Dla naszego zespołu seminarium nie tylko poszerzyło perspektywę badawczą, lecz także otworzyło nowe pytania dotyczące relacji między miejscem, pamięcią a tym, co – choć pozornie nieobecne – wciąż kształtuje teraźniejszość. Szczególnie doceniliśmy to, że nasza gościni wprowadziła nas w kontekst Nowego Jorku, z jego splątanymi pamięciami rdzennych i czarnoskórych społeczności, wymazanymi z białej narracji historycznej.

Wpis na blogu został napisany przez Angelikę Zanki, facylitatorkę i managerkę projektu w grancie Spectral Recycling.

Co łączy odciski palców, migrację i Jacques’a Derridę?

Wychodząc od wynalezienia identyfikacji daktyloskopijnej przez Juana Vuceticha – Sherlocka Holmesa z Hvaru – Angelika przechodzi do refleksji nad chorwacką emigracją do Ameryki Południowej, inspirowanej koncepcją widmontologii Derridy.

Ojczyzna jawi się tu jako widmo – geograficznie nieobecne, a jednocześnie silnie obecne poprzez język, rytuały, muzykę, religię oraz pamięć zbiorową diaspory. W jaki sposób diaspora podtrzymuje wyobrażoną Chorwację, która kształtuje codzienne życie, a w momentach kryzysu, takich jak wojna lat 90., potrafi nawet mobilizować działania polityczne?

To opowieść o tym, jak przeszłość powraca – nie jako coś w pełni obecnego, lecz jako siła, która wciąż działa, domaga się uwagi i kształtuje teraźniejszość.

Link do wpisu na blogu znajdą Państwo tutaj.

Wychodząc od naszego zainteresowania pamięcią, materialnością i transformacją, postanowiliśmy powrócić do dwóch kanonicznych tekstów z zakresu badań nad pamięcią, czytając i omawiając esej Paula Connertona Seven Types of Forgetting wraz z rozdziałem otwierającym książkę Kennetha Foote’a Shadowed Ground. Oba teksty proponują analityczne typologie, które okazały się pomocne w myśleniu o dynamikach zapominania, ponownego użycia i normalizacji — kluczowych dla naszych badań.

Znacząca część dyskusji koncentrowała się na użyteczności i ograniczeniach typologii jako narzędzia analitycznego. Próba systematyzacji form zapominania zaproponowana przez Connertona jest klasycznym wkładem, który równie mocno zachęca do krytyki, co do zastosowania. Praca Foote’a, oparta na empirycznych obserwacjach miejsc przemocy w Stanach Zjednoczonych, zaproponowała bardziej przestrzenny i zorientowany na praktyki sposób myślenia, prowokując debatę nad możliwością przeniesienia jego kategorii poza kontekst amerykański. Zastanawialiśmy się, czy typologie stworzone z myślą o miejscach pamięci są użyteczne także w odniesieniu do obiektów, które znajdują się w centrum naszych zainteresowań.

Analizowaliśmy również, w jaki sposób oba teksty krzyżują się z naszym trwającym zainteresowaniem recyklingiem, ponownym użyciem i transformacją. Pojęcia unicestwienia i rektyfikacji u Foote’a skłoniły nas do dyskusji nad różnymi sposobami radzenia sobie z miejscami przemocy oraz nad tym, czy niektóre z tych strategii można rozumieć jako formy recyklingu. To z kolei doprowadziło do refleksji nad rodzajami wysiłku, uznania i obojętności, jakie wiążą się z takimi praktykami.

Na koniec powiązaliśmy omawiane lektury z naszymi własnymi badaniami terenowymi, testując kategorie Connertona i Foote’a na konkretnych przykładach z kontekstów europejskich. Dyskusje te wzmocniły nasze wspólne przekonanie, że typologie funkcjonują raczej jako punkty wyjścia niż zamknięte systemy. Są użyteczne jako narzędzia do myślenia, lecz zawsze wymagają rewizji w konfrontacji z konkretnymi uwarunkowaniami historycznymi i przestrzennymi.