Wpis na blogu został napisany przez Angelikę Zanki, facylitatorkę i managerkę projektu w grancie Spectral Recycling.

Co łączy odciski palców, migrację i Jacques’a Derridę?

Wychodząc od wynalezienia identyfikacji daktyloskopijnej przez Juana Vuceticha – Sherlocka Holmesa z Hvaru – Angelika przechodzi do refleksji nad chorwacką emigracją do Ameryki Południowej, inspirowanej koncepcją widmontologii Derridy.

Ojczyzna jawi się tu jako widmo – geograficznie nieobecne, a jednocześnie silnie obecne poprzez język, rytuały, muzykę, religię oraz pamięć zbiorową diaspory. W jaki sposób diaspora podtrzymuje wyobrażoną Chorwację, która kształtuje codzienne życie, a w momentach kryzysu, takich jak wojna lat 90., potrafi nawet mobilizować działania polityczne?

To opowieść o tym, jak przeszłość powraca – nie jako coś w pełni obecnego, lecz jako siła, która wciąż działa, domaga się uwagi i kształtuje teraźniejszość.

Link do wpisu na blogu znajdą Państwo tutaj.

Wychodząc od naszego zainteresowania pamięcią, materialnością i transformacją, postanowiliśmy powrócić do dwóch kanonicznych tekstów z zakresu badań nad pamięcią, czytając i omawiając esej Paula Connertona Seven Types of Forgetting wraz z rozdziałem otwierającym książkę Kennetha Foote’a Shadowed Ground. Oba teksty proponują analityczne typologie, które okazały się pomocne w myśleniu o dynamikach zapominania, ponownego użycia i normalizacji — kluczowych dla naszych badań.

Znacząca część dyskusji koncentrowała się na użyteczności i ograniczeniach typologii jako narzędzia analitycznego. Próba systematyzacji form zapominania zaproponowana przez Connertona jest klasycznym wkładem, który równie mocno zachęca do krytyki, co do zastosowania. Praca Foote’a, oparta na empirycznych obserwacjach miejsc przemocy w Stanach Zjednoczonych, zaproponowała bardziej przestrzenny i zorientowany na praktyki sposób myślenia, prowokując debatę nad możliwością przeniesienia jego kategorii poza kontekst amerykański. Zastanawialiśmy się, czy typologie stworzone z myślą o miejscach pamięci są użyteczne także w odniesieniu do obiektów, które znajdują się w centrum naszych zainteresowań.

Analizowaliśmy również, w jaki sposób oba teksty krzyżują się z naszym trwającym zainteresowaniem recyklingiem, ponownym użyciem i transformacją. Pojęcia unicestwienia i rektyfikacji u Foote’a skłoniły nas do dyskusji nad różnymi sposobami radzenia sobie z miejscami przemocy oraz nad tym, czy niektóre z tych strategii można rozumieć jako formy recyklingu. To z kolei doprowadziło do refleksji nad rodzajami wysiłku, uznania i obojętności, jakie wiążą się z takimi praktykami.

Na koniec powiązaliśmy omawiane lektury z naszymi własnymi badaniami terenowymi, testując kategorie Connertona i Foote’a na konkretnych przykładach z kontekstów europejskich. Dyskusje te wzmocniły nasze wspólne przekonanie, że typologie funkcjonują raczej jako punkty wyjścia niż zamknięte systemy. Są użyteczne jako narzędzia do myślenia, lecz zawsze wymagają rewizji w konfrontacji z konkretnymi uwarunkowaniami historycznymi i przestrzennymi.

Na początku XIX wieku niektórzy myśliciele marzyli o zjednoczeniu wszystkich Słowian… a przynajmniej o ich federacji. Panslawizm, bo tak nazywano ten nurt intelektualny i polityczny, był śmiałą próbą. Po drodze napotkał jednak wiele przeszkód, zarówno wewnętrznych, jak i zewnętrznych. W odcinku 104. Czechostacji, podcastu prowadzonego przez Jakuba Medka, Karolina Ćwiek-Rogalska opowiada o historii panslawizmu i czeskich powiązaniach z tym ruchem, roli Rosji w tych ideach, perspektywach polskiej i słowackiej oraz o tym, dlaczego wielu zwolenników szybko straciło swoje złudzenia. Przygląda się również temu, co z jedności słowiańskiej pozostało dzisiaj – w świecie ukształtowanym przez wojny i współczesne państwa narodowe.

Link do podcastu znajdą Państwo tutaj.

Na początku 2026 roku Karina odwiedziła Sudetendeutsches Museum w Monachium. Podróżowała pociągiem przez granice, aby dowiedzieć się więcej o historii Czech, ponieważ instytucja ta pełni rolę enklawy czeskiego dziedzictwa w Bawarii. Podczas jej wizyty muzeum prezentowało wystawę poświęconą wybitnemu rodowitemu mieszkańcowi Vratislavic/Maffersdorfu, słynnemu inżynierowi samochodowemu Ferdinandowi Porsche, który dorastał zaledwie sto lat temu i kilkaset metrów od miejsca, z którego pochodzi Karina. Szczególnie interesowało ją porównanie monachijskiej wystawy z tą w miejscu urodzenia Porsche’a w Vratislavicach, którą prowadzi firma Škoda (obecnie część koncernu VW). Podczas gdy wystawa w Vratislavicach koncentruje się wyłącznie na osiągnięciach technicznych Porsche’a, Sudetendeutsches Museum porusza również polityczne implikacje jego pracy dla Trzeciej Rzeszy. Obie wystawy pokazują, w jaki sposób technologia i innowacje techniczne mogą służyć jako spójna i niebudząca zagrożenia narracja w interpretacji przeszłości.