W połowie czerwca mieliśmy przyjemność współorganizować 33. Seminarium grupy Badacze i Badaczki na Granicy, poświęcone badaniu praktyk granicznych (bordering) w różnorodnych kontekstach pograniczy. Szczególnie interesowało nas to, w jaki sposób granice państwowe kształtowane są we wzajemnych relacjach oraz jak powstają granice między różnymi społecznościami i grupami społecznymi. Aby wspólnie zastanowić się nad tymi zagadnieniami, spotkaliśmy się w Gruszkach – niewielkiej miejscowości na Podlasiu – gdzie dyskutowaliśmy nad referatami badaczek i badaczy z Polski i z zagranicy.
Pierwsza część spotkania poświęcona była planom badawczym oraz pracom będącym w toku. Wysłuchaliśmy i omówiliśmy fragmenty badań Natalii Judzińskiej z Instytutu Slawistyki Polskiej Akademii Nauk, która zajmuje się pograniczem polsko-białoruskim. Magdalena Bubík, z naszego zespołu, zaprezentowała część swojej rozprawy doktorskiej poświęconej praktykom we współczesnych wspólnotach religijnych funkcjonujących w dwóch regionach po przymusowych przesiedleniach. Jakub Bieniasz z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu przedstawił plany swoich badań terenowych na Podlasiu.
Następnie przenieśliśmy się na pogranicze polsko-ukraińsko-słowackie, analizowane zarówno z perspektywy współczesnej, jak i historycznej. Tomasz Kosiek z Uniwersytetu Rzeszowskiego opowiedział o swoim projekcie dokumentacyjnym prowadzonym wzdłuż rzeki Uż. Karolina Panz z Instytutu Slawistyki Polskiej Akademii Nauk zabrała nas w przeszłość, przedstawiając wyzwania związane z odtwarzaniem historii przemytu na pograniczu. Na zakończenie tej części Michal Korhel z naszego zespołu zaprezentował swoje badania dotyczące lasów Hauerlandu, zastanawiając się, w jakim stopniu ich „nawiedzony” charakter może stanowić źródło do badania afektu.
Istotnym elementem seminarium był spacer po pograniczu, podczas którego członkowie i członkinie grupy Badacze i Badaczki na Granicy pokazali nam nie tylko współczesne praktyki graniczenia związane z infrastrukturą graniczną, lecz także ślady odległej i najnowszej przeszłości – zwłaszcza te związane z kryzysem humanitarnym na granicy polsko-białoruskiej. Uczestnicy mieli również okazję obejrzeć wystawę irackiego artysty Mustafy Fouada, przedstawiającą jego doświadczenia związane z przekroczeniem granicy.
Drugiego dnia spotkaliśmy się z Joanną Zielińską-Öktem ze Stowarzyszenia Contact Zone, aby porozmawiać o jej filmach poświęconych granicom w Bośni i Hercegowinie, ze szczególnym uwzględnieniem okresu po 1995 roku. Seminarium zakończyło wystąpienie Kariny Hoření z naszego zespołu, która zaprezentowała wyniki swoich badań etnograficznych prowadzonych wzdłuż dawnej niemieckiej linii kolejowej łączącej tereny znajdujące się dziś na pograniczu polsko-czeskim.
Pozostałą część dnia poświęciliśmy warsztatom prowadzonym przez nas z wykorzystaniem metody etnograficznych pocztówek. Rozmawialiśmy o tym, w jaki sposób stosujemy tę metodę oraz jak wpływa ona na naszą praktykę badawczą jako widmontologów. Następnie uczestnicy przygotowali własne pocztówki, które wspólnie omówiliśmy podczas dyskusji. Były to już drugie warsztaty tego typu, po wcześniejszych, mniejszych spotkaniach prowadzonych przez nas indywidualnie lub w parach.
Cieszymy się, że ostatni rok realizacji naszego projektu rozpoczął się właśnie w ten sposób – od dzielenia się dotychczasowymi osiągnięciami, udziału w inspirujących dyskusjach poszerzających nasze perspektywy oraz poznawania badań dotyczących różnych regionów po przymusowych przesiedleniach. Mamy nadzieję, że zaprezentowane przez nas metody znajdą zastosowanie także w pracy innych badaczek i badaczy.
