W połowie marca nasz zespół spotkał się na seminarium poświęconym książce The Implicated Subject: Beyond Victims and Perpetrators autorstwa Michaela Rothberga, badacza literatury amerykańskiej i studiów nad pamięcią.
Podczas spotkania zastanawialiśmy się, w jaki sposób koncepcję „podmiotów uwikłanych” można zastosować do obszarów powojennych przesiedleń, które bada nasz zespół. Rothberg proponuje perspektywę wykraczającą poza tradycyjny podział na sprawców i ofiary, wskazując na przestrzeń pomiędzy nimi – sferę uwikłania. W tym ujęciu jednostki i grupy mogą być w różny sposób powiązane z niesprawiedliwościami czy formami przemocy, nawet jeśli nie były ich bezpośrednimi sprawcami. Czasami takie uwikłanie może również przynosić pewne korzyści. Jednocześnie Rothberg podkreśla, że uznanie własnego uwikłania może stać się punktem wyjścia do przemiany – zachęca do refleksji nad odpowiedzialnością i solidarnością, wykraczającą poza prosty podział na winnych i niewinnych. W swojej książce Rothberg rozwija tę teorię poprzez analizy przykładów z filmu oraz innych dziedzin sztuki.
Podczas naszego seminarium próbowaliśmy odnieść te refleksje do kontekstu badań nad regionami powojennych przesiedleń, którymi zajmuje się nasz zespół. Wspólnie zastanawialiśmy się, jakie formy „uwikłania” można dostrzec w historiach i doświadczeniach ludzi żyjących na tych obszarach oraz w jaki sposób taka perspektywa może pomóc nam lepiej zrozumieć złożone relacje między przeszłością a teraźniejszością, a także rolę kultury materialnej, która stanowi centralny punkt naszego projektu.