News

A new article titled “Sympathy for the Unfamiliar Ghosts: Why did Polish Settlers Care for Tombs of Ancestors of Expelled Germans?” by Karolina Ćwiek-Rogalska has been published in Memory Studies Review.

Although the scholarship to date has assumed that after the Second World War in central Europe, in regions where forced displacement took place, the new, mostly Slavic settlers neglected and destroyed German cemeteries left behind by the expellees, I argue that this process did not start in the first years after the war because of the relationships that the settlers established with chosen German dead. I explain why this particular deceased individual was chosen, focusing on how the care of their tomb temporarily established a form of spectral kinship. To do so, I focus on ethnographic materials, including interviews, gathered in central Pomerania, contemporary Poland, to see how these stories have been conveyed after 1989 and what impact post-socialist conditions had on them.

A link to the full text you can find here. The publication is also available in open access via Zenodo: https://zenodo.org/records/20623766

In her latest blog post, Karina Hoření reports on the 2026 March of Reconciliation, an annual event commemorating the postwar expulsion of ethnic Germans from Brno. This year’s march coincided with a controversial meeting of the Sudeten German Association in the Czech Republic, sparking renewed debate. Karina examines the competing historical narratives: one focused on reconciliation and the memory of the expelled population, and the other highlighting the broader context of the Nazi occupation and the role of certain Sudeten Germans in the dissolution of Czechoslovakia.

Link to the blog post you can find here.

We warmly invite you to the 33rd Border Seminar of the Researchers on the Border (Badaczki i Badacze na Granicy) group, a two-day event bringing together researchers and practitioners exploring borders, borderlands, memory, migration, heritage, and cultural landscapes. This edition is organized in collaboration with the Spectral Recycling project team.

Through presentations, discussions, a border walk, an exhibition opening, and a collaborative workshop, participants will engage with diverse perspectives on historical and contemporary border regions in Central and Eastern Europe.

*Those interested in participating online are kindly requested to contact Karolina Ćwiek-Rogalska: karolina.cwiek-rogalska@ispan.edu.pl

piątek, 12 czerwca 2026

10:00-10:45 Natalia Judzińska, IS PAN, BBnG: Przestrzenie tymczasowe. Wytwarzanie granicy polsko-białoruskiej

10:45 – 11:30 Magdalena Bubík, IS PAN: (Nie)dziedziczenie we wspólnotach religijnych na dawnych i obecnych pograniczach, studium przypadku Piły i Liberca

11:30 – 12:15 Jakub Bieniasz, UAM: Przeplatające się historie: spotkania między osobami migrującymi i mieszkańcami polsko-białoruskiego pogranicza – plan badań

12:15 – 12:45 Przerwa kawowa

12:45 – 13:45 Tomasz Kosiek, IH URz: “Był tylko jeden kamień nasz i drugi był polski i taka była granica”. O pamięci granicy w dolinie rzeki Uż

13:45 – 14:45 przerwa obiadowa

14:45 – 15:45 Karolina Panz, IS PAN: Przemytniczki, kurierki i meliniary – historia kobiet z pogranicza polsko-słowackiego

15:45 – 16:15 Przerwa kawowa

16:15-17:15 Michal Korhel, IS PAN: Haunted Forests: German Traces in the Cultural Landscape of the Former Hauerland Region in Slovakia

17:15-19:30 Borderwalk – spacer graniczny

Wydarzenie towarzyszące: 20:00 Wernisaż prac Mustafy Fouada w Dworku Rousseau

sobota, 13 czerwca 2026

10:30 – 11:30 Joanna Zielińska-Öktem, Stowarzyszenie Contact Zone: “Border(line) disorder”. Wielowarstwowa pamięć granicy – proces wytwarzania przestrzeni pogranicza w powojennej Bośni i Hercegowinie

11:30 – 12:00 przerwa kawowa

12:00 – 13:00 Karina Hoření, IS PAN: Rivers and Railways – Ethnography of Czech-German Borderlands

13:00 – 14:00 przerwa obiadowa

14:00-18:00 warsztat z zespołem SpectralRecycling: Working with Ethnographic Postcards (warsztat w języku angielskim)

Seminarium organizowane we współpracy z zespołem projektu „Recycling the German Ghosts. Resettlement Cultures in Poland, Czechia and Slovakia after 1945” (Spectral Recycling). Sfinansowane ze środków UE (ERC, Spectral Recycling, 101041946). Wyrażone poglądy i opinie są jedynie opiniami autora lub autorów i niekoniecznie odzwierciedlają poglądy i opinie Unii Europejskiej. Unia Europejska ani organ przyznający dotację nie ponoszą za nie odpowiedzialności.

---

Abstrakty:

Natalia Judzińska Przestrzenie tymczasowe. Wytwarzanie granicy polsko-białoruskiej

Podczas wystąpienia przedstawię historyczny zarys wytwarzania granicy polsko-białoruskiej. Przyglądać się będę poszczególnym procesom, które od września 1939 wpływały na ustanowienie granicy dokładnie w tym miejscu. Procesu wytwarzania tej przestrzeni (Lefebvre, 1991) nie postrzegam jednak jako zakończonego, o czym świadczą ciągłe przekształcenia (Judzińska, Hajdarowicz, 2026) krajobrazu granicznego (Brambilla, 2015; Brambilla & Jones, 2020; Krichker, 2021) między innymi poprzez jego uzbrojenie (De León, 2015) w zamyśle mające na celu zatrzymanie znieregularyzowanej (Hameršak, 2022) migracji, a w efekcie, prowadzące do licznych doświadczeń przemocy (WAM, 2024, 2025) i śmierci osób w drodze (BDMG, b.d.). Granica polsko-białoruska jest jedną z młodszych granic w dwudziestowiecznej historii Europy. Wytyczono ją, a właściwie wytyczano formalnie pod koniec II Wojny Światowej, w latach 1944-1952, kiedy to ostatecznie przybrała kształt znany ze współczesnych map politycznych. Jeden tylko wcześniejszy jej fragment – granica na rzece Bug – była w latach 1939-1941 wojenną linią demarkacyjną między Rzeszą niemiecką a Związkiem Radzieckim. W swojej prezentacji przyglądać się będę temu pierwszemu procesowi wytyczania i wyznaczania granicy, oraz temu, w jaki sposób pojawienie się jej w tym konkretnym miejscu organizowało rzeczywistość i codzienność osób znajdujących się w jej okolicy. Wystąpienie przedstawi jedynie fragment znacznie większych badań.

Magdalena Bubík (Nie)dziedziczenie we wspólnotach religijnych na dawnych i obecnych pograniczach, studium przypadku Piły i Liberca

Tekst stanowi część przygotowywanej przeze mnie rozprawy doktorskiej poświęconej protestanckim przedmiotom i obiektom sakralnym na terenach post-przesiedleniowych w Czechach i Polsce. Na podstawie dwóch studiów przypadku – Liberca i Piły – przeanalizuję proces przyswajania przez miejscowych

przedmiotów oraz budynków sakralnych pozostawionych przez wysiedloną ludność niemieckojęzyczną. Liberec leży na pohraničí, czyli na terenach historycznie zamieszkiwanych przez ludność niemieckojęzyczną, natomiast Piła – chociaż obecnie leży w głębi kraju – przez wieki była polsko-niemieckim pograniczem. W trakcie wystąpienia zastanowię się, na jakich warunkach proces przyswojenia jest w ogóle możliwy, oraz jakie różnice wynikają z odmiennego kontekstu państwowego. Przedstawię również przebieg tego procesu, a także spróbuję odpowiedzieć na pytanie, czy wpływa on wyłącznie na osoby dokonujące przyswojenia, czy też oddziałuje na same przyswajane obiekty, nadając im nowe znaczenia i funkcje.

Jakub Bieniasz Przeplatające się historie: spotkania między osobami migrującymi i mieszkańcami polsko-białoruskiego pogranicza – plan badań

Podczas wystąpienia chcę zaprezentować plan badań etnograficznych do pracy magisterskiej, które będę prowadził od lipca do września w miejscowościach przygranicznych w okolicach Białowieży, Narewki i Siemianówki. W moich badaniach chcę skupić się na spotkaniach między osobami migrującymi i mieszkańcami pogranicza. Mimo tego, że granica działa jako narzędzie do reprodukowania urasowionych podziałów, jednocześnie funkcjonowanie nieuregulowanego szlaku migracyjnego stwarza możliwości spotkań, do których prawdopodobnie nie doszłoby, gdyby mobilność urasowionych osób nie była strukturalnie ograniczana. Te nieplanowane spotkania stanowią dla mnie punkt wyjścia do zadania pytania w jaki sposób lokalne historie przeplatają się z historiami niesionymi przez osoby migrujące. Czy pamięć o bieżeństwie, Zagładzie, dyskryminacji białoruskiej mniejszości może podważyć dominujące dyskursy przedstawiające osoby migrujące jako zagrożenie? Jak pamięć o kolonialnych okupacjach i doświadczenie ich współczesnych form wpływa na postrzeganie pogranicza? Czy mimo braku wspólnej historii, doświadczeń i języka możliwe jest wzajemne zrozumienie? Jakie strukturalne uwarunkowania wpływają na przebieg spotkań przy granicy? Jaką rolę w spotkaniach odgrywają przekonania o rasie i płci?

Myślenie o spotkaniach osadza granicę w temporalności przeplatających się historii i zwraca uwagę na to, w jaki sposób reżim graniczny jest postrzegany przez grupy najbardziej wykluczone z procesów tworzenia dyskursów o sytuacji na granicy. Temporalność spotkania odróżnia się od dominującej w badaniach nad granicami temporalności kryzysu. Spotkanie pozwala na przedstawienie reżimu granicznego nie jako tymczasowego kryzysu wymagającego doraźnych rozwiązań, ale jako przejawu systemu opresji zakorzenionego w historii kolonializmu, kapitalizmu i nacjonalizmu. Moje badania mają na celu eksplorację pytania o to, jakie możliwości stawienia oporu reżimowi granicznemu wynikają z temporalności spotkania.

Tomasz Kosiek “Był tylko jeden kamień nasz i drugi był polski i taka była granica”. O pamięci granicy w dolinie rzeki Uż

W wystąpieniu analizuje pamięć przemian granic państwowych przebiegających głównym grzbietem Karpat w okolicy współczesnego trójstyku granic Polski, Słowacji i Ukrainy oraz ich wpływ na życie lokalnych społeczności. Na podstawie etnograficznych badań terenowych w dolinie rzeki Uż zarysuję, jak zmieniające się granice kształtowały codzienność i relacje społeczne wokół powstającej i zmieniającej się granicy. W wystąpieniu wskażę na sprawczość lokalnych społeczności w adaptacji do nowych warunków oraz znaczenie pamięci i doświadczeń pogranicza w refleksji nad dynamiką granic.

Karolina Panz Przemytniczki, kurierki i meliniary – historia kobiet z pogranicza polsko-słowackiego

W swoim wystąpieniu chcę opowiedzieć o kilku kobietach z pogranicza polsko-słowackiego przekraczających granice w latach 1918-1949 w wymiarze dosłownym ale i symbolicznym. Co łączy i co dzieli przemytniczki, kurierki i meliniary? Jak wyglądała ich rzeczywistość przed wojną? Jakie były ich losy w czasie okupacji i tuż po niej? W jaki sposób pisano o przemytniczkach w różnorakich źródłach i w jaki sposób one same opisywały swoją działalność. Prezentowane materiały są efektem badań prowadzonych w ramach mojego projektu NCN “Oblicza przemytu na pograniczu polsko-słowackim w latach 1918-1949”.

Michal Korhel Haunted Forests: German Traces in the Cultural Landscape of the Former Hauerland Region in Slovakia

This presentation examines the German traces that remain in the cultural landscape of the former Hauerland region, with a particular focus on the area around Handlová, a small town in central Slovakia. Drawing on ethnographic interviews, it explores how forests, landscape features, and local memories preserve the legacy of communities that largely disappeared after the Second World War. The presentation combines approaches from memory studies and hauntology to investigate how absent populations continue to shape the present through material remains, cultural practices, and remembered histories. By linking local legends, landscape transformation, and processes of remembrance, it argues that the former German presence persists as a form of “haunting” within both the landscape and collective memory.

Joanna Zielińska-Öktem “Border(line) disorder”. Wielowarstwowa pamięć granicy – proces wytwarzania przestrzeni pogranicza w powojennej Bośni i Hercegowinie

W projekcie “border(line) disorder” analizuję funkcjonowanie linii rozgraniczenia w Bośni i Hercegowinie (IEBL, Inter-Entity Boundary Line / Međuentitetska linija razgraničenja), ustanowionej na mocy porozumienia pokojowego z Dayton (1995), która dzieli Bośnię na Federację Bośni i Hercegowiny (zamieszkałą głównie przez Boszniaków i bośniackich Chorwatów) oraz Republikę Serbską (zdominowaną przez bośniackich Serbów). Linia ta przebiega również przez obszar Sarajewa, wyznaczając granicę pomiędzy Sarajewem a Wschodnim Sarajewem.

IEBL interesuje mnie nie tylko jako administracyjna granica terytorialna, lecz przede wszystkim jako przestrzeń pamięci i miejsce nieustannego negocjowania znaczeń. Linia rozgraniczenia funkcjonuje jako materialny i symboliczny ślad wojny, kształtując odmienne polityki pamięci, narracje tożsamościowe oraz codzienne doświadczenia mieszkańców po obu jej stronach. Jednocześnie ujawnia procesy wymazywania, reinterpretowania i instrumentalizacji przeszłości, które wpływają na współczesne relacje społeczne oraz sposoby zamieszkiwania miasta.

Projekt opiera się na badaniach archiwalnych, wywiadach oraz site-specific wideo dokumentujących kluczowe miejsca położone wzdłuż linii rozgraniczenia w Sarajewie i Wschodnim Sarajewie, m.in. Park Vraca, Zlatište czy tor bobslejowy z Zimowych Igrzysk Olimpijskich w 1984 roku. Są to przestrzenie, które niegdyś pełniły funkcje integrujące, a dziś często pozostają opuszczone, marginalizowane lub poddawane procesom komercjalizacji i prywatyzacji. Zestawienie archiwalnych materiałów wideo ze współczesnymi nagraniami tworzy wizualny dialog między przeszłością a teraźniejszością, podczas gdy osobiste świadectwa pozwalają uchwycić napięcia pomiędzy pamięcią zbiorową a indywidualnym doświadczeniem granicy.

Odwołując się do koncepcji „miejsca jako asamblażu” (Kim Dovey), interpretuję wybrane lokalizacje jako wielowarstwowe przestrzenie współtworzone przez pamięć, ideologię, ekonomię oraz codzienne praktyki społeczne. Miejsca te służą jako soczewki, przez które można dostrzec trwałe skutki przemian politycznych, społecznych i gospodarczych w powojennej Bośni — wywłaszczenie ziemi przez zagraniczny kapitał, procesy prywatyzacyjne oraz ciągłą symboliczną walkę prowadzoną przez lokalne elity polityczne.

W proponowanym wystąpieniu chciałabym przedstawić IEBL jako szczególny przykład granicy funkcjonującej nie tylko jako geopolityczna linia podziału, lecz także jako przestrzeń „pomiędzy”, w której historia, tożsamość i pamięć pozostają w stanie ciągłej negocjacji.

Karina Hoření Rivers and Railways – Ethnography of Czech-German Borderlands

Through several ethnographic glimpses, this presentation focuses on the relationship to formerly German heritage in contemporary Czech borderlands. Situated at the intersection of the Czech, German, and Polish borders, the region of Frýdlantský výběžek, or “the outcrop of Frýdlant,” exemplifies both Czech stereotypes regarding marginalized borderlands and the imagination of Europe. The ethnographic research

focuses on the past and relationships to the past, i.e., the displacement of Czechoslovak Germans, their dispossession, and subsequent resettlement, while also addressing current challenges in Czech society such as deindustrialization and increasing disparities between central and peripheral regions. To illustrate these phenomena and provide an atlas of spaces reflecting the research findings, both the methodology and the presentation utilize environmental landmarks as analytical frameworks: river, railway, and mine.

Karolina Ćwiek-Rogalska, Karina Hoření, Michal Korhel, Magdalena Bubík Working with Ethnographic Postcards

How can photographs serve as both a medium for sharing personal ethnological experiences and a tool for uncovering the lingering presence of history in post-displacement landscapes? In this collaborative analytical workshop, participants will explore not only Polish-Belarusian borderland but also the concept of ethnological postcards and their usefulness in individual and collective practices. The workshop is based on our team’s practice of sharing weekly ethnological “postcards”—photos with commentary—from the haunted regions and the legacies of forced displacements in post-1945 Central Europe, using the method by Dányi, Suchmann, and Watts (2021) to foster communication and cohesion. In the proposed workshop, scholars will produce and analyze collected “postcards”–bringing their own experiences and knowledge to discuss concepts of haunted landscapes, how history can remain visible even after many years, and how ethnologists can share or shape these concepts visually.

---

kontakt: badaczenagranicy@gmail.com

W przypadku chęci uczestnictwa online, należy skontaktować się mailowo z prof. Ćwiek-Rogalską: karolina.cwiek-rogalska@ispan.edu.pl

Recently, Karolina was invited to take part in a discussion on the new publication by Małgorzata Łukianow, a sociologist at the University of Warsaw and a fellow researcher of communities in Poland’s “Recovered Territories”. During the event, held on Karowa Street, home to the Faculty of Sociology of the University of Warsaw, both researchers explored how to narrate the stories of new settlers and contemporary inhabitants without reinforcing popular narratives about the strangeness and incomprehensibility of these regions and their residents. The differences between sociology and ethnography were among many thought-provoking questions asked by Agnieszka Nowakowska, the host of the meeting.

Małgorzata’s book was published this year by Routledge. You can read more about it here.

In mid-May, our team member, Karina Hoření, presented her work at the After Industry: Cities and Regions in Transformation conference in Prague. The event was organized by the Institute for Contemporary History, the Institute of Philosophy of the Czech Academy of Sciences, and the Leibniz Institute for Research on Society and Space. Scholars from different fields shared case studies about industrial transformation in places like Lusatia and Silesia’s former coal mining regions, a tobacco fermentation plant in Albania, and chemical production sites in former Eastern Germany. Karina’s paper, “Ghosts of Marx: Deindustrialization and Reindustrialization in Northern Czechia,” linked her research on the memory of German industrialists in Liberec to the region’s current role in the global automotive industry. The conference was a valuable opportunity to share our work in a new setting and connect with other connoisseurs of old cotton mills.

We are pleased to invite you to the 33rd seminar of the Researchers on the Border (Badaczki i Badacze na Granicy) group. This edition is organized in collaboration with the Spectral Recycling project team and devoted to the theme of memory of borders and border-making. While previous meetings often focused on the Polish-Belarusian border, this session aims to broaden the geographical scope. We welcome researchers from disciplines such as anthropology, history, sociology, border, landscape, materiality, and performativity studies. We are looking for contributions exploring how state or regional borders impact the daily lives of local and national communities.

Date: June 12-13, 2026

Format: Hybrid (Online & On-site in Gruszki near Narewka, Podlasie)

Languages: Polish and English

Submission Deadline: May 24, 2026

We will announce the program by May 27.

Logistics: Free accommodation for presenters is available on-site upon prior arrangement. The seminar is a collective space, thus, we jointly care for the quality of discussion and the shared environment, including preparing meat-free meals and maintaining the space.

Register here.

Karolina Ćwiek-Rogalska was featured in the fourth episode of the #pokolenieNCN anniversary series created to celebrate the 15th anniversary of the National Science Centre, Poland (NCN). The series consists of 15 short interviews with researchers representing the “NCN generation” and is hosted by Anna Korzekwa-Józefowicz.

In the interview, Karolina discusses her research on resettlement cultures formed after 1945 in post-displacement areas of Poland and former Czechoslovakia. She also talks about material traces of the past, memory of place, and the ways successive generations build relationships with inherited spaces.

The conversation was also an opportunity to present ERC StG project and to highlight the importance of national grants, which help researchers gain experience needed to apply for European funding. She also reflects on the role of NCN grants in developing an independent research career. As a bonus, viewers can also find out what profession she might have chosen if she had not become a researcher.

You will find the link to the conversation here.

Is the Sudetenland merely a patchwork of fragmented, melancholic histories? Inspired by the Sudetenlove comic exhibition in Olomouc, Magdalena Bubík revisits this question with a fresh perspective. In her blog post, she argues that these stories are not entirely lost, they persist through memories embedded in objects and buildings. It’s a piece that invites readers to see continuity where fragmentation is often assumed.

Link to the blog post you can find here.

On April 12, the Wałcz Land Museum hosted an event “How much of ‘centralacy’ is in us?”, bringing attention to a relatively overlooked dimension of the region’s postwar past, namely, the experiences of settlers from central Poland, the “centralacy.” As our PI, Karolina Ćwiek-Rogalska, was involved in the creation of the Museum’s new permanent exhibition, she led a tour through it, focusing on the life trajectories of the “centralacy,” using examples from her fieldwork and archival search queries.

Since the exhibition begins with a shared introduction, explaining the propaganda surrounding the expulsion and resettlement, as well as the establishment of the Polish administration in the “Recovered Territories,” and is then divided according to different groups of settlers, Karolina chose to follow this structure to highlight the specificity of resettlement among those from central Poland. She then elaborated on the section of the exhibition devoted specifically to this group, explaining what was understood as “Centrala” and where these people actually came from.

We are happy that the collaboration with the Museum is ongoing, and that some of the research findings, despite not being directly connected to our projects, were embodied as part of a museum exhibition.

A few days ago, our researcher, Michal Korhel, published a commentary in the Slovak newspaper Denník N titled “Slovakia also has its Sudetenland.” In the article, Michal explains that although Slovakia did not have “Sudetenland” in the same historical sense as Czechia, there are regions that can be compared to it in a metaphorical way.

In Czechia, the Sudetenland is not only a geographical area, but also a symbol of historical trauma connected to the German minority, World War II, and the post-war expulsion of people. Today, the term is also used for peripheral and economically weaker regions.

In Slovakia, there was also a significant German minority, but compared to the German population in Czechia, it was less politically and territorially unified. Still, after 1945, expulsions and a break in historical continuity happened here as well, but this topic has received less attention in Slovak society.

Michal also points out that some Slovak regions, such as Gemer and Novohrad, show similar signs of being peripheral—like economic decline, people moving away, and distance from decision-making centers. At the same time, he criticizes simple stereotypes that describe these areas as having no identity, and he stresses that new forms of local life and connection to place are developing there.

The term “Slovak Sudetenland” is therefore used as a metaphor to highlight neglected historical memory, regional inequalities, and the way central areas view the periphery.