Swastyka jest powszechnie rozpoznawana jako symbol nazizmu i II wojny światowej. Jednak współcześnie pojawia się również w parkach, na cmentarzach, murach oraz w innych przestrzeniach publicznych, gdzie często niesie ze sobą znaczenia wykraczające poza jej historyczne skojarzenie.
Na podstawie badań terenowych prowadzonych w Europie Środkowej Michal Korhel analizuje, w jaki sposób swastyka funkcjonuje jako dynamiczny symbol, którego znaczenie jest nieustannie redefiniowane w zmieniających się kontekstach społecznych i politycznych. Choć jej związek z nazizmem pozostaje kluczowy, symbol ten jest coraz częściej wykorzystywany do wyrażania gniewu, wrogości, sprzeciwu lub moralnego potępienia we współczesnym dyskursie publicznym.
Zamiast traktować swastykę jako symbol o jednym, niezmiennym znaczeniu, wpis na blogu pokazuje, że jej interpretacja zależy od kontekstu, w którym się pojawia, przestrzeni, którą zajmuje oraz sposobów, w jakie jest rozumiana w ramach pamięci zbiorowej.
Link do wpisu na blogu mogą Państwo znaleźć tutaj.
[ENG, Slovak version below] The swastika is widely known as the symbol of Nazism and the violence of the Second World War. Today, however, it also appears in parks, cemeteries, walls, and other public places, where it is often used in ways that go beyond its original historical meaning. Based on field research conducted in Central Europe, this article argues that the swastika has become a symbol whose meaning is continuously updated in new social and political contexts. While its historical connection to Nazism remains important, the symbol is increasingly used to express anger, hostility, protest, or moral condemnation in contemporary conflicts. The article suggests that the meaning of historical symbols is not fixed but shaped by the places where they appear and by the ways people interpret them. Rather than treating the swastika as a fixed historical symbol, the article explores how its meaning is continuously reshaped through new political contexts, public spaces, and collective memory.
Z učebníc dejepisu poznáme svastiku ako symbol nacistickej ideológie a genocídneho násilia 20. storočia. Zároveň patrí medzi najľahšie rozpoznateľné a najjednoduchšie reprodukovateľné symboly vôbec. Práve preto sa neobjavuje len v knihách či historických dokumentoch, ale aj vo verejnom priestore: na múroch, v parkoch, na cintorínoch alebo nenápadne vyrytá do kameňa, okolo ktorého ľudia denne prechádzajú. Ako historik, ktorý sa dlhodobo venuje nemeckému dedičstvu v strednej Európe, som si začal tento znak všímať predovšetkým v rámci môjho terénneho výskumu. Skoro počas každého pobytu v Česku, Poľsku alebo na Slovensku som na nejakú natrafil. Miesta, ktorými som prechádzal, sa pre mňa postupne stali priestorom, v ktorom som svastiky prestal vnímať ako ojedinelé prejavy vandalizmu a začal ich chápať ako súčasť širšieho fenoménu. Nevyhnutne to neznamená, že sa v regiónoch s nemeckou históriou objavujú častejšie než inde. Vnímam ich tam však citlivejšie, pretože ich čítam v kontexte krajiny, ktorej dejinám sa dlhodobo venujem. V tomto texte svastika nie je predmetom záujmu preto, že ide o nacistický symbol, ale preto, že ukazuje, ako spoločnosť pracuje s historickou pamäťou.
Svastiky na tehlách starého domu na Slovensku, foto: Michal Korhel
Svastiky, s ktorými sa dnes stretávame vo verejnom priestore, nemajú spoločný pôvod. Niektoré sú autentickými pozostatkami obdobia nacizmu, ktoré po vojne neboli odstránené, pretože sa nachádzali na nenápadných alebo čiastočne skrytých miestach. Patria k nim napríklad svastiky v podobe pečiatok na tehlách viditeľných na boku staršieho domu v jednej slovenskej dedine či svastika na zvyšku bývalého pomníka ukrytá v parku menšieho poľského mesta. V týchto prípadoch ide o historické artefakty, ktorých prítomnosť vypovedá o minulosti daného miesta.
Popri nich však existujú aj svastiky, ktoré vznikli len nedávno. Tie zvykneme automaticky pripisovať „extrémistom“ alebo ich odbaviť ako izolované prejavy vandalizmu. Takéto vysvetlenie je však často príliš zjednodušujúce. Nevysvetľuje totiž, prečo sa tento symbol objavuje práve na konkrétnych miestach, aké významy mu jeho autori pripisujú ani ako ho čítajú ľudia, ktorí okolo neho denne prechádzajú. Práve tieto otázky robia zo svastiky nielen historický symbol, ale aj súčasný spoločenský fenomén.
Svastika na zvyšku pomníka v Poľsku, foto: Michal Korhel
Počas môjho terénneho výskumu naprieč strednou Európou som sa opakovane stretával s oboma prípadmi. Svastiky vyryté na zemi v parkoch, na náhrobných kameňoch alebo namaľované na podstavcoch sôch sú často výpovednejšie než tie monumentálne z učebníc dejepisu. Naznačujú totiž, že svastika už nefunguje výlučne ako historický symbol nacizmu. V mnohých prípadoch sa z nej stala univerzálna skratka radikálneho odmietnutia – znak, ktorým možno bez vysvetlenia označiť protivníka, spor či jav ako nelegitímny. Vizuálna forma tu nahrádza argument a historický kontext ustupuje bezprostrednej emócii.
Svastika na zemi v parku v Liberci, foto: Michal Korhel
Keď som v jednom z parkov v Liberci hľadal stopy po cintoríne, na ktorého mieste park vznikol, narazil som na svastiku vyrytú do zeme. Nachádzala sa neďaleko pomníka venovanému nemeckým obyvateľom mesta, ktorí boli odtiaľ po vojne vyhnaní alebo nútene vysídlení. Na základe jej polohy som predpokladal, že ide o reakciu na nemeckú minulosť mesta. Na moje prekvapenie ju však miestni obyvatelia, s ktorými som sa o nej rozprával, interpretovali ináč. Podľa nich s regionálnou nemeckou minulosťou prakticky nesúvisela. Vnímali ju skôr ako reakciu na vtedy dominujúce mediálne témy, najmä vojnu na Ukrajine či izraelsko-palestínsky konflikt, v ktorých verejná diskusia často pracovala s obvineniami z fašizmu či nacizmu. Samozrejme, z týchto výpovedí nemožno vyvodzovať úmysel autora. Aj keby bola svastika vytvorená ako odkaz na miestnu históriu, je pozoruhodné, že obyvatelia ju čítali predovšetkým cez prizmu aktuálnych politických udalostí. V ich interpretáciách sa tak do popredia dostávali súčasné politické konflikty, zatiaľ čo historické ukotvenie symbolu ustupovalo do úzadia. Prípad z Liberca zároveň naznačuje, že význam svastiky nevzniká iba v okamihu jej vytvorenia, ale je priebežne utváraný aj prostredníctvom interpretácií jej recipientov.
Tento posun ukazuje, ako sa historický symbol priebežne aktualizuje v nových spoločenských a politických kontextoch. Čím častejšie je svastika používaná mimo svojho pôvodného historického kontextu, tým častejšie nadobúda nové významové vrstvy. Popri odkaze na nacizmus a holokaust sa stáva aj všeobecným znakom nepriateľa, násilia, agresie či morálneho odsúdenia. Neznamená to, že jej historický význam zaniká. Skôr prestáva byť jediným interpretačným rámcom, prostredníctvom ktorého je symbol čítaný. Dochádza tak k paradoxu. Symbol, ktorý by mal byť zdiskreditovaný vlastnou minulosťou, čerpá svoju účinnosť práve z nej. Aj keď je dnes často používaný na komentovanie udalostí, ktoré s nacizmom historicky nesúvisia, jeho sila spočíva v tom, že dokáže protivníka okamžite zaradiť do morálneho registra absolútneho zla. Nepotrebuje zložitý výklad ani argumentáciu. Ak je rozpoznaný, spravidla vyvoláva silnú emocionálnu reakciu.
Osobitnú pozornosť si však zasluhujú svastiky, ktoré zjavne neboli určené širokej verejnosti. Vyryté na zadnej strane náhrobku alebo na inom skrytom mieste nepôsobia predovšetkým ako verejná provokácia. Skôr predstavujú zásah do pamäťového priestoru, v ktorom sa stretávajú rozličné vrstvy minulosti a ich súčasné interpretácie. Cintoríny pritom nie sú iba miestami posledného odpočinku. Sú zároveň priestorom, v ktorom sa materializuje kolektívna pamäť: v podobe náhrobkov, pamätníkov či nápisov, ale aj prostredníctvom rozhodnutí o tom, koho si pripomíname a akým spôsobom interpretujeme minulosť. Najmä v regiónoch poznačených vojnou, zmenami hraníc či vysídľovaním obyvateľstva sa cintoríny stávajú miestami, kde sa stretávajú rozdielne predstavy o minulosti a identite. Práve preto môže mať aj nenápadne umiestnená svastika význam, ktorý presahuje samotný akt vandalizmu. Takýto prípad som zaznamenal na židovskom cintoríne v Nitrianskom Pravne. V tomto meste, ktoré bolo pred druhou svetovou vojnou prevažne nemecké, zanikla židovská komunita už v roku 1939. Významným svedectvom jej prítomnosti zostáva židovský cintorín na okraji mesta. To, že bola svastika vyrytá na zadnej strane náhrobku, naznačuje, že jej autor neusiloval o okamžitú verejnú pozornosť. Skôr išlo o zásah do jedného z posledných hmotných nositeľov pamäti zaniknutej židovskej komunity.
Svastika vyrytá na náhrobný kameň na židovskom cintoríne v Nitrianskom Pravne, foto: Michal Korhel
Podobne ambivalentný charakter mala aj svastika, ktorú som si všimol na podstavci stĺpa so sochou sv. Václava v Postoloprtoch na severozápade Čiech. Mesto je dodnes spojené s povojnovým masakrom nemeckého civilného obyvateľstva, pričom interpretácia tejto udalosti zostáva predmetom sporov. Popri snahách o jej verejné pripomínanie sa stále objavujú postoje, ktoré masaker popierajú, ospravedlňujú ako dôsledok nacistickej okupácie alebo ho považujú za uzavretú kapitolu dejín, ku ktorej sa netreba vracať. Verejný priestor tak zostáva miestom, kde sa stretávajú odlišné interpretácie minulosti. V tomto kontexte by sa dalo očakávať, že svastika bude odkazovať predovšetkým na miestnu nemeckú minulosť alebo na udalosti roku 1945. Jej súčasťou je však aj výrazne namaľovaný symbol Z, spájaný s ruskou inváziou na Ukrajinu. Táto kombinácia naznačuje, že historické významy sa v danom priestore opakovane prepisujú a prepájajú so súčasnými politickými konfliktmi. Takéto prípady otvárajú otázku, či sa svastika nestáva akýmsi symbolom, ktorého význam sa neustále aktualizuje v nových politických kontextoch a prostredníctvom ktorého možno vyjadriť veľmi odlišné politické postoje. Neznamená to, že jej historický význam zaniká. Skôr sa ukazuje, že sa vrství o nové významy, ktoré presahujú historický kontext nacizmu, no zároveň čerpajú z jeho silného symbolického a emocionálneho potenciálu.
Svastika namaľovaná na podstavec stĺpu so sochou sv. Václava v Postoloprtoch, foto: Michal Korhel
Určite má zmysel pýtať sa, kto tieto svastiky kreslí a prečo. Rovnako dôležité je však sledovať, ako ich spoločnosť interpretuje a aké významy im pripisuje. Práve v tomto procese sa ukazuje, že svastika dnes často funguje ako všeobecný znak absolútneho zla, násilia či nepriateľa, ktorý možno použiť v najrozličnejších politických a spoločenských konfliktoch. Neznamená to, že jej historický význam zaniká. Skôr prestáva byť jediným rámcom, prostredníctvom ktorého je symbol čítaný. Svastika tak zostáva mimoriadne účinným symbolom, no jej účinnosť čoraz častejšie spočíva v schopnosti aktualizovať sa v nových spoločenských a politických kontextoch. Prípad svastiky zároveň ukazuje, že historické symboly nie sú nemennými nositeľmi významu. Ich význam sa mení a aktualizuje v závislosti od kontextov, v ktorých sú používané. Spôsob, akým s nimi pracujeme dnes, preto veľa vypovedá nielen o minulosti, ale aj o našom súčasnom vzťahu k dejinám a kolektívnej pamäti.
W dniach 26 czerwca–1 lipca Magdalena uczestniczyła w międzynarodowej szkole letniej „Recording & Transformation”, zorganizowanej przez Szkołę Doktorską Anthropos oraz Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk we współpracy z Uniwersytetem w Liverpoolu, Uniwersytetem w Lipsku oraz Instytutem Historii i Kultury Europy Wschodniej im. Leibniza (GWZO). Szkoła letnia odbywała się w malowniczo położonych Pozortach na Mazurach, nad samym jeziorem. Po intensywnych dniach wypełnionych wykładami i warsztatami uczestnicy mogli odpoczywać nad wodą, co było szczególnie przyjemne ze względu na wyjątkowo upalną pogodę.
Program obejmował wykłady, warsztaty i zajęcia praktyczne prowadzone przez wybitnych badaczy z różnych ośrodków akademickich: prof. Haralda Brauna (Liverpool), prof. Megan Maruschke (Lipsk), dr Nualę Caomhanach (Graduate Institute, Genewa), dr Izabelę Mrzygłód (DHI, IH PAN) oraz dr. Zacharego Mazura (POLIN, IH PAN). Wraz z międzynarodową grupą doktorantów uczestnicy dyskutowali o współczesnej archiwistyce, przemianach archiwów oraz roli archiwów w okresach zmian społecznych i politycznych.
Magdalena należała do zespołu, który przygotował prezentację i poprowadził dyskusję nad artykułem Michelle Caswell i Mariki Cifor From Human Rights to Feminist Ethics: Radical Empathy in the Archives (2016). Rozmowa koncentrowała się wokół koncepcji radykalnej empatii w praktyce archiwalnej i badawczej. Magdalena postrzega to podejście jako szczególnie istotne dla własnych badań doktorskich, ponieważ jej projekt analizuje relacje między badaczem, archiwami, archiwistami i osobami udzielającymi wywiadów, które nie tylko dostarczają materiałów źródłowych, lecz także aktywnie uczestniczą w tworzeniu narracji historycznych. Ważnym elementem programu były również warsztaty rozwijające umiejętności prezentacyjne, poświęcone przygotowywaniu krótkich wystąpień typu elevator pitch oraz wystąpień publicznych i prezentacji akademickich (Public Speaking & Job Talks). Dla Magdaleny udział w szkole letniej był nie tylko okazją do zdobycia nowych kompetencji, lecz także do dopracowania i rozwinięcia najważniejszych założeń rozprawy doktorskiej.
Organizatorzy uwzględnili w programie wyjazd terenowy. Uczestnicy odbyli rejs po Kanale Elbląskim, podczas którego poznali jedno z najbardziej niezwykłych osiągnięć europejskiej inżynierii hydrotechnicznej. Szczególną uwagę poświęcono unikatowemu systemowi pochylni, umożliwiającemu transport statków po lądzie na specjalnych wózkach poruszających się po szynach. Rozwiązanie to zostało opracowane w XIX wieku przez pruskiego inżyniera Georga Jacoba Steenke i stanowi świadectwo wielokulturowej przeszłości regionu, kiedy znaczna część Mazur była zamieszkana przez ludność niemieckojęzyczną. Dzięki temu szkoła letnia w udany sposób połączyła teoretyczną refleksję nad archiwami i pamięcią z bezpośrednim doświadczeniem krajobrazu, który sam w sobie stanowi świadectwo historycznych przemian.
Ćwiczenia podczas szkoły letniej. Fot. Magdalena BubíkRejs podczas szkoły letniej. Fot. Magdalena Bubík (oraz kapitan łodzi)Zdjęcie grupowe. Fot. Magdalena SobolskaMagdalena podczas dyskusji z innymi uczestnikami. Fot. Magdalena Sobolska
Nowy rozdział zatytułowany „Historia poruszających się przedmiotów. O pojęciu poniemieckości” autorstwa Karoliny Ćwiek-Rogalskiej ukazał się w tomie zbiorowym „«Ziemie Odzyskane». Przestrzeń, przyroda, rzeczy”, pod redakcją Małgorzaty Praczyk i Emilii Kledzik, wydanym przez Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
W swoim rozdziale Karolina podejmuje problem kategorii poniemieckości, która została włączona do polskiego prawa już w 1946 roku oraz analizuje jej konsekwencje. W tym celu bada konkretny przypadek dotyczący dwóch zegarmistrzów w mieście Koszalin, dawnym niemieckim Köslin na Pomorzu Środkowym. Autorka pokazuje, że poniemieckość można rozumieć jako kategorię pragmatyczną i że niekoniecznie musiała ona być poprzedzona faktem wcześniejszej niemieckiej własności danego przedmiotu. W ten sposób wnosi wkład w realizację jednego z głównych celów naszych badań.
Kryzys migracyjny z 2021 roku w dużej mierze zniknął z uwagi opinii publicznej, jednak nadal wpływa na życie lokalnych mieszkańców oraz osób próbujących przekroczyć granicę. Na podstawie swoich doświadczeń ze spaceru granicznego w Puszczy Białowieskiej Michal przygląda się przeżyciom zwykłych odwiedzających oraz migrantów, dla których ten sam krajobraz oznacza coś zupełnie innego.
Choć o migracji zazwyczaj mówi się w kontekście statystyk, bezpieczeństwa narodowego i polityki, Michal zwraca uwagę, że takie podejście sprawia, iż łatwo zapomnieć o prawdziwych ludziach, których ta sytuacja dotyczy. Ostatecznie jego artykuł zachęca czytelników, by przestali postrzegać migrantów wyłącznie jako grupę polityczną, a zaczęli dostrzegać w nich przede wszystkim ludzi.
W połowie czerwca mieliśmy przyjemność współorganizować 33. Seminarium grupy Badacze i Badaczki na Granicy, poświęcone badaniu praktyk granicznych (bordering) w różnorodnych kontekstach pograniczy. Szczególnie interesowało nas to, w jaki sposób granice państwowe kształtowane są we wzajemnych relacjach oraz jak powstają granice między różnymi społecznościami i grupami społecznymi. Aby wspólnie zastanowić się nad tymi zagadnieniami, spotkaliśmy się w Gruszkach – niewielkiej miejscowości na Podlasiu – gdzie dyskutowaliśmy nad referatami badaczek i badaczy z Polski i z zagranicy.
Pierwsza część spotkania poświęcona była planom badawczym oraz pracom będącym w toku. Wysłuchaliśmy i omówiliśmy fragmenty badań Natalii Judzińskiej z Instytutu Slawistyki Polskiej Akademii Nauk, która zajmuje się pograniczem polsko-białoruskim. Magdalena Bubík, z naszego zespołu, zaprezentowała część swojej rozprawy doktorskiej poświęconej praktykom we współczesnych wspólnotach religijnych funkcjonujących w dwóch regionach po przymusowych przesiedleniach. Jakub Bieniasz z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu przedstawił plany swoich badań terenowych na Podlasiu.
Następnie przenieśliśmy się na pogranicze polsko-ukraińsko-słowackie, analizowane zarówno z perspektywy współczesnej, jak i historycznej. Tomasz Kosiek z Uniwersytetu Rzeszowskiego opowiedział o swoim projekcie dokumentacyjnym prowadzonym wzdłuż rzeki Uż. Karolina Panz z Instytutu Slawistyki Polskiej Akademii Nauk zabrała nas w przeszłość, przedstawiając wyzwania związane z odtwarzaniem historii przemytu na pograniczu. Na zakończenie tej części Michal Korhel z naszego zespołu zaprezentował swoje badania dotyczące lasów Hauerlandu, zastanawiając się, w jakim stopniu ich „nawiedzony” charakter może stanowić źródło do badania afektu.
Istotnym elementem seminarium był spacer po pograniczu, podczas którego członkowie i członkinie grupy Badacze i Badaczki na Granicy pokazali nam nie tylko współczesne praktyki graniczenia związane z infrastrukturą graniczną, lecz także ślady odległej i najnowszej przeszłości – zwłaszcza te związane z kryzysem humanitarnym na granicy polsko-białoruskiej. Uczestnicy mieli również okazję obejrzeć wystawę irackiego artysty Mustafy Fouada, przedstawiającą jego doświadczenia związane z przekroczeniem granicy.
Drugiego dnia spotkaliśmy się z Joanną Zielińską-Öktem ze Stowarzyszenia Contact Zone, aby porozmawiać o jej filmach poświęconych granicom w Bośni i Hercegowinie, ze szczególnym uwzględnieniem okresu po 1995 roku. Seminarium zakończyło wystąpienie Kariny Hoření z naszego zespołu, która zaprezentowała wyniki swoich badań etnograficznych prowadzonych wzdłuż dawnej niemieckiej linii kolejowej łączącej tereny znajdujące się dziś na pograniczu polsko-czeskim.
Pozostałą część dnia poświęciliśmy warsztatom prowadzonym przez nas z wykorzystaniem metody etnograficznych pocztówek. Rozmawialiśmy o tym, w jaki sposób stosujemy tę metodę oraz jak wpływa ona na naszą praktykę badawczą jako widmontologów. Następnie uczestnicy przygotowali własne pocztówki, które wspólnie omówiliśmy podczas dyskusji. Były to już drugie warsztaty tego typu, po wcześniejszych, mniejszych spotkaniach prowadzonych przez nas indywidualnie lub w parach.
Cieszymy się, że ostatni rok realizacji naszego projektu rozpoczął się właśnie w ten sposób – od dzielenia się dotychczasowymi osiągnięciami, udziału w inspirujących dyskusjach poszerzających nasze perspektywy oraz poznawania badań dotyczących różnych regionów po przymusowych przesiedleniach. Mamy nadzieję, że zaprezentowane przez nas metody znajdą zastosowanie także w pracy innych badaczek i badaczy.
Białowieski Park Narodowybadacze i badaczki podczas spaceru przy granicydyskusja podczas warsztatów z pocztówkamiprezentacja Magdaleny Bubíkuczestnicy spotkania podczas przygotowywania pocztówekpocztówki wykonane podczas warsztatów
15 czerwca Karolina została zaproszona do udziału w konferencji poświęconej upowszechnianiu wiedzy na temat historii oraz rozwoju po 1945 roku dawnych terenów niemieckich włączonych do Polski. Konferencja, zorganizowana przez „Tygodnik Powszechny”, jeden z najważniejszych polskich tygodników, odbyła się w polskim Sejmie – siedzibie parlamentu. Miejsce to podkreślało charakter wydarzenia jako debaty o przeszłości i teraźniejszości Polski, analizowanych z perspektywy regionalnej.
Karolina wzięła udział w pierwszym panelu wraz z Erykiem Krasuckim z Uniwersytetu Szczecińskiego. Dyskusja dotyczyła różnych ścieżek rozwoju tych obszarów, koncentrując się na indywidualnych doświadczeniach oraz na tym, w jaki sposób lokalne społeczności radziły sobie z narzuconą odgórnie propagandą, próbując jednocześnie osiedlić się i odnaleźć poczucie przynależności wśród pozostałości niemieckiej kultury materialnej. Karolina swoje wypowiedzi ilustrowała przykładami zaczerpniętymi również z badań prowadzonych w ramach naszego projektu.
Kolejne panele poświęcone były współczesnym badaniom socjologicznym dotyczącym tego, jak tereny te postrzegają zarówno ich mieszkańcy, jak i osoby spoza tych regionów. Poruszono również kwestię tego, w jakim stopniu praktyki artystyczne kształtują wyobrażenia o życiu na dawnych ziemiach niemieckich, a w jakim odzwierciedlają rzeczywiste doświadczenia mieszkańców.
Ożywiona debata trwała aż do późnego popołudnia, pokazując, że temat ten pozostaje niezwykle aktualny i angażujący. Z niecierpliwością czekamy na lipiec, kiedy opublikowane zostaną wyniki badań socjologicznych przeprowadzonych przez Instytut Zachodni w Poznaniu. Rezultaty te będą stanowić doskonały punkt odniesienia dla naszych własnych badań terenowych i jakościowych.
Nowy artykuł Michala Korhela pt. „Departing from Krickerhau and Arriving in Handlová: Childhood Memories of Migration among German Expellees and Slovak Settlers” został opublikowany w czasopiśmie Forum Historiae.
Handlová (niem. Krickerhau) była jednym z głównych ośrodków regionu Hauerland w środkowej Słowacji, zamieszkanego do końca II wojny światowej przede wszystkim przez ludność niemieckojęzyczną. W wyniku wydarzeń wojennych oraz powojennych przesiedleń ludności władze niemieckie, a następnie czechosłowackie, zmusiły słowackich Niemców do opuszczenia swoich domów. Po 1945 roku do Handlovej przybyli słowaccy osadnicy z sąsiednich regionów, a także z Węgier, Francji, Belgii, Rumunii i Rusi Podkarpackiej, aby zastąpić wysiedloną ludność niemiecką.
W oparciu o wywiady z zakresu historii mówionej artykuł analizuje doświadczenia dzieciństwa zarówno dawnych niemieckich mieszkańców Handlovej, jak i słowackich osadników, którzy zostali tam przesiedleni po II wojnie światowej. Dla obu grup – wysiedlonych Niemców oraz nowych słowackich mieszkańców – dzieciństwo zostało w znacznym stopniu ukształtowane przez (przymusową) migrację.
Podczas gdy Niemcy opuszczali swoje domy i wyjeżdżali do zniszczonych wojną Niemiec, pozostawiając za sobą większość swojego dobytku, słowaccy osadnicy często przybywali do miejsca postrzeganego przez nich jako ich „ojczyzna”, przynosząc ze sobą nie tylko rzeczy materialne, ale także określone oczekiwania i poczucie tożsamości.
Porównując wspomnienia z dzieciństwa obu grup, artykuł ukazuje, w jaki sposób przesiedlenia były przeżywane i zapamiętywane ponad podziałami etnicznymi i narodowymi. Autor przedstawia zarówno wspólne emocjonalne i zmysłowe aspekty doświadczenia migracji, jak i odmienne sposoby interpretowania straty oraz nowych początków.
Ostatecznie badanie przyczynia się do bardziej pogłębionego zrozumienia tego, jak pamięć, tożsamość i poczucie przynależności kształtowały się poprzez powojenne migracje w Europie Środkowej.
Ukazał się nowy artykuł Karoliny Ćwiek-Rogalskiej pt. „Sympathy for the Unfamiliar Ghosts: Why did Polish Settlers Care for Tombs of Ancestors of Expelled Germans?”opublikowany w czasopiśmie Memory Studies Review.
Dotychczasowe badania zakładały, że po II wojnie światowej w Europie Środkowej, na terenach dotkniętych przymusowymi przesiedleniami, nowi – głównie słowiańscy – osadnicy zaniedbywali i niszczyli pozostawione przez wysiedlonych Niemców cmentarze. W artykule Karolina argumentuje jednak, że proces ten nie rozpoczął się bezpośrednio po wojnie ze względu na relacje, jakie osadnicy nawiązywali z wybranymi niemieckimi zmarłymi. Wyjaśnia, dlaczego troską obejmowano właśnie konkretne osoby zmarłe, koncentrując się na tym, jak opieka nad ich grobami tymczasowo ustanawiała szczególną formę widmowego pokrewieństwa. Analizuje w tym celu materiały etnograficzne, w tym wywiady zebrane na Pomorzu Środkowym, aby pokazać, w jaki sposób historie te były przekazywane po 1989 roku oraz jaki wpływ miały na nie warunki postsocjalistyczne.
W swoim najnowszym wpisie na blogu Karina Hoření relacjonuje Przebieg Marszu Pojednania – corocznego wydarzenia upamiętniającego powojenne przesiedlenia etnicznych Niemców z Brna. Tegoroczny marsz zbiegł się w czasie z kontrowersyjnym spotkaniem Stowarzyszenia Niemców Sudeckich w Czechach, co wywołało ponowną debatę. Karina analizuje sprzeczne narracje historyczne: jedną skoncentrowaną na pojednaniu i pamięci o wypędzonej ludności, oraz drugą, podkreślającą szerszy kontekst okupacji nazistowskiej i rolę niektórych Niemców sudeckich w rozpadzie Czechosłowacji.
